شنبه ۱۳۹۷/۷/۲۸
Skip Navigation Linksانتشارات فاطمی > آرشیو اخبار > متن خبر

با کتاب «مدخل حماسه ملی ایران» آشنا شوید

امروزه واژه‌ی حماسه را بیشتر از هرکسی از مجریان، روزنامه‌نگاران و کسانی که به هر شکل با رسانه‌های جمعی در ارتباط هستند، می‌شنویم. به پیروزی ورزشکار ملی‌پوش بر حریف قدرتمندش، سخنرانی تأثیرگذار سیاستمداری که مخالفانش را مجبور به تغییر استراتژی می‌کند، غلبه‌ی نظامی بر دشمنی نیرومند و حتی شرکت گسترده در انتخابات، حماسه می‌گویند یا آنها را اعمالی حماسی می‌دانند.

اما وجه اشتراک این اعمالِ به ظاهر ناهماهنگ که به همه‌شان حماسه گفته می‌شود چیست؟ در همه‌ی این موارد، کسی یا کسانی بر نیرویی مخالف و ناهمساز پیروز می‌شوند. این نیروی مخالف می‌تواند حریف ورزشی، رقیب سیاسی یا قدرت نظامی متخاصم باشد. ویژگی مشترک دیگر این است که این پیروزی آسان به‌دست نمی‌آید. رسانه‌هایی که این موفقیت‌ها را حماسه می‌نامند، اغلب صفت «شکوهمند» را هم می‌آورند. پس، از نظر کسانی که این واژه را در رسانه‌های جمعی به کار می‌برند، حماسه عملی قهرمانی است، کاری سترگ که شامل پیروزی بر دشمنی نیرومند و غلبه بر آن است. از آنجا که بر سر راه هر کار مهمی موانعی وجود دارد، به انجام هر کار بزرگ و عبور از موانع، حماسه‌آفرینی گفته می‌شود؛ چه مهار یک آتش‌سوزی بزرگ باشد و چه رسیدن به خودکفایی در صنعتی خاص.

اما حماسه در زبان فارسی کاربرد دیگری هم دارد که بر اساس معنی اولیه‌ی این واژه بوده است و کاربردهای دیگر از آن سرچشمه گرفته‌اند. این معنی اولیه که در کتاب «مدخل حماسه ملی ایران» مورد نظر بوده‌است، کاربردی اصطلاحی یافته است، ولی مانند معنی ثانویه، که در زبان‌رسانه‌ای رایج است، با ستیزه‌ی نیروهای متقابل و اعمال سترگ و قهرمانانه سروکار دارد. در هر فصل کتاب، از آوردن بیش از حد اسامی افراد و آثار پرهیز شده و جز در مواقع لزوم، از زمان نوشته‌شدن آثار، سرگذشت پدیدآورندگان آن‌ها و خلاصه‌ی داستان‌ها چیزی نیامده است.

در حال حاضر، بیش از هفتاد سال از انتشار کتاب تأثیرگذار حماسه‌سرایی در ایران اثر ذبیح‌الله صفا می‌گذرد. تقریباً هیچ‌یک از کسانی که پس از صفا به مطالعه‌ی حماسه‌های ایرانی پرداختند، از تأثیر نوشته‌ی او برکنار نمانده‌اند و حتی می‌توان ادعا کرد که برداشت‌های صفا از حماسه و طبقه‌بندی انواع متون حماسی فارسی توسط وی، قسمت عمده‌ای از مسیر پژوهش‌های حماسه در ایران را مشخص کرده است. اکنون، گذشت زمان دوباره پرداختن به مباحث مطرح شده در حماسه‌سرایی در ایران را ضروری ساخته است. همچنین ساختار آن کتاب که بحث‌های نظری درباره‌ی ژانر حماسه و انواع حماسه‌ها، چگونگی تدوین حماسه‌ی ملی ایران، معرفی مختصر متون حماسی و طبقه‌بندی آن‌ها و بنیادها و سرچشمه‌های حماسه‌ی ملی ایران را در کنار یکدیگر آورده است. نگارش کتاب‌هایی مقدماتی و متمرکز بر یکی دو مورد از این موضوعات را لازم ساخته است. بر همین اساس، هدف کتاب حاضر به‌دست دادن تصویری کلی از مباحث اصلی حماسه‌پژوهی با تمرکز بر حماسه‌ی ملی ایران است که متأسفانه تاکنون در عرصه‌ی این مطالعات مغفول مانده است. به اقتضای چنین هدفی کوشیده‌ شده در حد لزوم به تاریخچه‌ی طرح هر یک از مباحث و رویکردهای اصلی به حماسه‌ی ملی ایران پرداخت شود و تا حد ممکن از نقد رویکردهای متفاوت و گاه متضاد پرهیز شود.

این کتاب یکی دیگر از عناوین مجموعه‌ی «مسائل نظری ادبیات» است که به زودی چاپ خواهد شد. نویسنده این اثر خانم «لیلی ورهرام» است. با سایر کتاب‌های این مجموعه آشنا شوید.

 

مدخل شعر معاصر فارسی
مکتب‌های ادبی جهان سبک‌شناسی کاربردی

گروه بندی کتاب ها